यो मेरो पछाडि देखिएको स्थान कुनै साधारण भवन होइन, यो मेरो बाल्यकालको सम्झना हो।

यही साबिकको श्री कृष्णनगर प्राथमिक विद्यालय हो, जहाँ मैले प्राथमिक तहसम्म अध्ययन गर्ने अवसर पाएँ। मभन्दा केही वर्ष अघिको पुस्ताले यहीँबाट निम्न माध्यमिक शिक्षा पूरा गर्‍यो। अझ राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी, डोटीका जिल्ला सभापति केशव बलायरले समेत यही विद्यालयबाट आफ्नो प्राथमिक शिक्षा हासिल गर्नुभएको थियो।

तर आज यही विद्यालय समयसँगै भग्नावशेषमा परिणत हुँदै गएको छ।

यो केवल एउटा विद्यालयको कथा होइन, नेपालका पहाडी भेगका सयौं विद्यालयहरूको प्रतिनिधि चित्र हो। गाउँबाट मानिसहरू रोजगारी, शिक्षा, स्वास्थ्य र अवसरको खोजीमा तराई र सहरतिर बसाइँ सर्दै गए। विद्यार्थी नभएपछि विद्यालयहरू बन्द भए, र गाउँहरू विस्तारै रित्तिँदै गए।

तर प्रश्न उठ्छ— आखिर पहाडलाई यसरी रित्तिन किन दिइँदै छ?

दशकौँसम्म सरकार फेरिए, नीति फेरिए, तर बसाइँसराइ रोक्ने, गाउँमै रोजगारी सिर्जना गर्ने, आधारभूत सेवा सुदृढ बनाउने वा बसाइँ सरिसकेकाहरूलाई पुनः गाउँ फर्काउन प्रेरित गर्ने प्रभावकारी कार्यक्रम किन आएन?

यदि यही अवस्था कायम रहने हो भने, केही वर्षपछि पहाडमा विद्यालय मात्र होइन, गाउँ, संस्कृति, इतिहास र पुस्तौँको सम्झना पनि हराउनेछन्।

विकासको अर्थ शहर मात्रै बनाउनु होइन, गाउँलाई पनि बाँच्न योग्य बनाउनु हो। पहाड बच्यो भने मात्र नेपालको मौलिकता, संस्कृति र प्राकृतिक सम्पदा बच्नेछ।

अब समय आएको छ— पहाडलाई रित्तिन होइन, फेरि जीवन्त बनाउन राष्ट्रिय बहस र ठोस नीति आवश्यक छ।