काठमाडौं - नेपाली महिला भलिबलको संस्थागत इतिहास करिब चार दशकभन्दा पुरानो छ। वि.सं. २०३७ सालतिर सुरु भएको महिला भलिबलले सन् १९८७ (वि.सं. २०४४) देखि अन्तर्राष्ट्रिय मैत्रीपूर्ण खेलहरू खेल्न थालेको हो। सुरुआती दिनमा जुत्ता समेत नपाएर धुलो चौरमा स्पाइक हान्दै सुरु भएको यो यात्रा आज इतिहास रच्ने र भारतजस्ता बलिया टोलीलाई हराउने कोसेढुङ्गा स्थानसम्म आइपुगेको छ।

यो गौरवमय यात्रामा नेपाली टोलीलाई विभिन्न समयमा नेतृत्व दिने साहसी कप्तानहरूको सूची र उनीहरूको योगदान यस्तो छ:

१. हेमासिंह प्रधान (सुरुवाती भ्रमणकी कप्तान)
योगदान: सन् १९८७ मा नेपाली महिला भलिबल टोली पहिलो पटक अन्तर्राष्ट्रिय मैत्रीपूर्ण खेल खेल्न थाइल्याण्ड जाँदा हेमासिंह प्रधानले टोलीको कप्तानी गरेकी थिइन्। उनी नेपाली महिला भलिबललाई अन्तर्राष्ट्रिय कोर्टमा डोर्‍याउने सुरुआती नेतृत्वकर्ता हुन्।

२. अञ्जु श्रेष्ठ (पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय आमन्त्रण प्रतियोगिताकी कप्तान)
योगदान: सन् १९८८ मा नेपाली टोली 'रूपाबाहिनी अन्तर्राष्ट्रिय आमन्त्रण भलिबल' खेल्न श्रीलंका जाँदा टोलीको कप्तानी अञ्जु श्रेष्ठले सम्हालेकी थिइन्। उनले पछि पनि नेपाली टोलीको सफल नेतृत्व गरिन्।

३. सुष्मा थापा (नेपालकी पहिलो आधिकारिक कप्तान)
योगदान: काठमाडौँमा आयोजना भएको आठौँ दक्षिण एसियाली खेलकुद (SAG) नेपालको पहिलो औपचारिक अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिता थियो। थाइल्याण्ड भ्रमण र आठौँ सागमा नेपालको नेतृत्व गरेकी सुष्मा थापालाई नेपाली महिला भलिबल इतिहासकै पहिलो आधिकारिक कप्तान मानिन्छ।

४. विनिता बुढाथोकी (अनुभवी तथा स्थापित कप्तान)
योगदान: सुष्मा र अञ्जुको विरासतलाई अगाडि बढाउँदै विनिता बुढाथोकीले नेपाली टोलीको कप्तानी सम्हालिन्। उनले लामो समय घरेलु तथा अन्तर्राष्ट्रिय कोर्टमा नेपाली टोलीको कुशल नेतृत्व गर्दै भलिबललाई लोकप्रिय बनाउन ठूलो योगदान दिइन्।

५. मञ्जु गुरुङ (नेतृत्वको निरन्तरता)
योगदान: नेपाली महिला भलिबल टोलीमा आफ्नो उत्कृष्ट खेल र अनुशासित नेतृत्वका कारण मञ्जु गुरुङले पनि कप्तानको रूपमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलिन्। उनले नेपाली टोलीको जग बलियो बनाउन ठूलो सघाउ पुर्‍याइन्।

६. अरुणा शाही (सर्वाधिक सफल कप्तान)
योगदान: अरुणा शाही नेपाली महिला भलिबल इतिहासकै सर्वाधिक सफल कप्तान हुन्। उनको कप्तानी र मुख्य प्रशिक्षक जगदीश भट्टको रणनीतिमा नेपालले सन् २०१९ र २०२२ मा 'काभा (CAVA) महिला च्याम्पियनसिप' को ऐतिहासिक उपाधि जित्यो। साथै, १३औँ दक्षिण एसियाली खेलकुद (साग) मा भारतलाई कडा टक्कर दिँदै नेपाललाई ऐतिहासिक रजत पदक दिलाउन उनको नेतृत्व अविस्मरणीय रह्यो।

७. निरुता ठगुन्ना (नयाँ र वर्तमान कप्तान - २०८३)
योगदान: पूर्व कप्तान अरुणा शाहीसहितका स्थापित खेलाडीहरू अष्ट्रेलिया पलायन भएपछि राष्ट्रिय टोलीमा ठूलो परिवर्तन आयो। यसै पृष्ठभूमिमा, जेठ ८ देखि १५ सम्म नेपालमा हुने काभा च्याम्पियनसिपका लागि निरुता ठगुन्ना नयाँ कप्तान नियुक्त भएकी छिन्। दार्चुलाबाट खेल यात्रा सुरु गरी नेपालका तीनै विभागीय टोली (आर्मी, पुलिस, र एपीएफ) बाट खेलिसकेकी अनुभवी आउटसाइड हिटर निरुताको काँधमा अब घरेलु भुमिमा उपाधि जोगाउने ठूलो जिम्मेवारी छ।

 हेमासिंह प्रधानको सुरुआती पाइलादेखि अरुणा शाहीको स्वर्णिम काल र वर्तमानमा निरुता ठगुन्नासम्म आइपुग्दा नेपाली महिला भलिबलले ठूलो फड्को मारेको छ। यी कप्तानहरू र उनीहरूसँगै खेलेका पुराना पुस्ताको कडा मिहिनेत र त्यागकै कारण आज नेपाली महिला भलिबलले यो उचाइ र राष्ट्रिय पहिचान पाएको हो।