काठमाडौं - वि.सं. २०५८ जेठ १९ गतेको त्यो शुक्रबार नेपाली इतिहासको पानामा कहिल्यै निको नहुने गहिरो घाउ बनेर कोरियो। नारायणहिटी राजदरबारभित्र पारिवारिक भोजको उल्लासमय वातावरण क्षणभरमै एउटा स्तब्धकारी र अकल्पनीय त्रासदीमा बदलियो। तत्कालीन जनप्रिय राजा वीरेन्द्र शाह, रानी ऐश्वर्य, अधिराजकुमार नीराजन, अधिराजकुमारी श्रुति, र राजाका कान्छा भाइ धीरेन्द्र शाहसहित राजपरिवारका अन्य आदरणीय सदस्यहरू—शान्ति, श्रद्धा, जयन्ती, र कुमार खड्गविक्रम शाह—ले सोही विनाशकारी रातमा ज्यान गुमाउनुभयो। आज सोही कालो दिनको २५औँ स्मृति दिवस मनाउँदै गर्दा सिङ्गो देश उहाँहरूको सालिनता, देशभक्ति र त्यो अमूल्य योगदानलाई अझै पनि भावुक र आदरपूर्ण ढङ्गले सम्झिरहेको छ।

घटनापछिको अन्योल र सत्ताको आरोह-अवरोह
दरबार हत्याकाण्डको त्यो भयानक आँधीपछि देशले चरम राजनीतिक र भावनात्मक अन्योलको सामना गर्नुपर्‍यो। घटनाको भोलिपल्ट, अर्थात् जेठ २० गते, अर्ध-मूर्छित अवस्थामा अस्पतालमा उपचाररत रहेकै बेला तत्कालीन युवराज दीपेन्द्रलाई राजा घोषणा गरियो भने उहाँको गम्भीर अवस्थाका कारण अधिराजकुमार ज्ञानेन्द्र शाहलाई नायबीको जिम्मेवारी सुम्पियो। जेठ २२ गते दीपेन्द्रको पनि निधन भएपछि ज्ञानेन्द्र शाह नेपालको नयाँ राजा बन्नुभयो। यो छोटो अवधि नेपाली इतिहासको यस्तो शून्यता र अन्योलको कालखण्ड थियो, जसले हरेक नेपालीको मनलाई विचलित र सशङ्कित बनाएको थियो।

अनुत्तरित प्रश्न र जनताको अटुट अविश्वास
घटनाको सत्यतथ्य बाहिर ल्याउन तत्कालीन प्रधानन्यायाधीश केशवप्रसाद उपाध्याय र सभामुख तारानाथ रानाभाट सम्मिलित दुई सदस्यीय उच्चस्तरीय छानबिन समिति गठन गरिएको थियो। उक्त समितिले युवराज दीपेन्द्रले नै सबैको हत्या गरी आफूले आत्महत्या गरेको निष्कर्षसहितको प्रतिवेदन सार्वजनिक त गर्‍यो, तर त्यो प्रतिवेदनलाई आम नेपाली जनताले आजसम्म पनि सहजै स्वीकार गर्न सकेका छैनन्। सत्य जेसुकै भए पनि, त्यो घटना नेपाली मनहरूमा एउटा कहिल्यै सुल्झिन नसकेको गहिरो रहस्य र अनुत्तरित प्रश्नका रूपमा सदाका लागि जीवितै रहिरहनेछ।

इतिहासबाट सिकेर अघि बढ्ने प्रेरणा: वीरेन्द्रको सम्झनामा आज
आज, २५ वर्ष बितिसक्दा पनि पूर्वराजा वीरेन्द्र र उहाँको परिवारप्रति नेपाली जनताको श्रद्धा र स्नेह अलिकति पनि कम भएको छैन। उहाँको भद्र शालीनता, शान्तिप्रिय स्वभाव र जनमुखी सोचलाई सम्मान गर्दै आज देशैभरि विशेष कार्यक्रमहरूका साथ यो दिवस मनाइँदै छ। यो स्मृति दिवस केवल एउटा शोकको दिन मात्र होइन; यो त इतिहासको कठोर मोडबाट पाठ सिक्दै, राष्ट्रिय एकतालाई अझ मजबुत बनाउने र देशको स्वाभिमानका लागि एकताबद्ध भएर अघि बढ्ने दृढ सङ्कल्प लिने प्रेरणादायी अवसर पनि हो।